Middle age crisis or…?

IMG_4472

Its very trendy to speak about midlife crisis now days. Many people mostly at the end of their 20s until mid 40s feel lost, quit everything and try to find their place in life, what they like to do in the future, etc. There are several studies and articles how it is being expressed, what people feel or lack to feel.

However I would like to speak here about the reasons and also how different societies react to those.

Humans start to be more conscious about their preferences starting teenage years. Since then we start to collect information, gain experience and develop habits. However within two decades something which was favorite a while ago doesn’t please anymore as we change and the environment surrounding us changes too. Our bodies grow old and we can’t support the same routine as before. Nature forces us to change lifestyle but we don’t have knowledge about the new requirements yet, we don’t have knowledge how to be in the new environment and we are not used to those new “habits”. This pushes us into depression or crisis as we call it.

For instance growing up in a religious family, attending church every Sunday and making sure your partner has the same vision and values, disappears after a while. You might dreamed about nursing job, helping people in need and got it. After a while working 12-14 hours a day you realize that it is YOU who needs help and there is no one around for you.

What to do? Of course people react different ways, changing profession, separating from their partners, traveling the world, getting new hobbies, etc. We just need to accept this transition periods until we get used to the new lifestyle. This transformation can happen few times once around end of 20s util mid 30s and similar can be at the end of 40s up to mid 50s as our bodies get older and and we change our visions about life.

Oh, this sounds so “dramatic”, such a “hardship”. However, there is another side of the coin too.

Being from Armenia and living in Cambodia for last two years I never met a local of those countries who could think of midlife crisis. Maybe just for teasing you could ask if they are in their middle age “crisis”.

Nietzsche mentions that the will is an action between dissatisfaction to satisfaction. In fact it makes a person to take action when s/he realizes that something needs to be changed.

Dissatisfaction…this is the key word here – condition, situation which follows and accompanies them throughout life. Countries where daily and lifelong struggles are the basics and the essentials of the life. They don’t have the period when they are satisfied and now need actions to change their life for better….

There is a greater crisis here, the LIFE itself, the daily bread/rice to provide for your family. Environment changes here slower than you can imagine, greater achievement is to move from a pedestrian to an owner of transportation. To afford education for your children, next level is to be able to buy a cellphone for your son or daughter as all of their classmates have. That’s when you lose yourself but not in the field of freedom where you can quit and wander  but you forget about yourself, you stop existing, that’s the crisis.

Oh, please, we don’t speak about exceptions here, well, exceptions itself proof the existence of general rules.

We must confess that this transformation periods happening in the free world where people have options to choose their profession, partners, hobbies, etc. In developing countries where people don’t have many job options or no matter what you do it hardly pays bills, where societies are so conservative that breaking up a relationship or divorce seen as tragedy people don’t have options to take off and figure out what they like to do. You know what do they do? They decide to have a baby, they “sacrifice” a human hoping s/he will bring happiness in their family. Mostly it doesnt and those kids grow up in a family seeing their parents just putting up with each other.

These two years I met many travelers who were lost, confused in their ideas and plans. They hit the road to discover the world and the mean time to recognizing themselves. To discover where their piece of puzzle fits in. And.. they travel to Cambodia, throughout their “hardest” times they spend more money in two days than the entire monthly budget of a local family. This is where you encounter the paradox of the worlds.

Please people, let’s call it LUXURY, lets call it UPGRADE of life once you CAN afford to wander through your thoughts, “struggle” to find out what is more likely you want to do.

Enjoy your “CRISIS”

 

My violin teacher…

I played violin, even graduated the school. Do I play now? Of course not, Im not that smart anymore….

However, those were interesting years and definitely a memorable experience.

We had the violin teacher, young lady, from the capital. She was a white skin, beautiful, I can remember she was not that tall, round face, short hair which she was dying mix colors like brown and blond together.

She had the same perfume always, any time she would enter the room the fragrance would fill the room and hit our noses, enchant and charm us to follow her every move.

Her hands were soft, no, very soft, her fingers were not that long as you would predict for a violin player but…. she was moving those so smooth and fast and making that sweet music out of my instrument which never-ever played properly with me!

Yeah, you can say, I was in love with her, totally…

I had hope, I really had hope one day I will confess her. Did I tell you I was only 7 back then? But… before I was thinking how and what, which took of course couple of months, if not a year, she got a partner. That monster accordion teacher. He had that blue car Moskvich which was pimped-out but still ugly, ufff…

They started to date actively, the guy would finish his lessons as quick as possible and come down (his classroom was on the second floor and ours on the first) to see her. Apparently I was a good student and my teacher would schedule me the last so she would have more time to practice with me. Would she? Of course not. That guy would come in, they would ask me to go out and play for a while and what was happening inside was just plots of my imagination.

Actually, once I couldnt help myself and started to look through the key hole, I love soviet time door locks, providing proper observation lens. At some point they figured out that someone is staring at them and stuck a piece of a napkin into it. They finished their fun, I was let in, angry, nooo furious but showing like nothing happened, they were unhappy, actually the guy, but couldnt say anything, who would argue with a 7 years old? 🙂

All the other times the schedule was repeated. All the time I would get into the classroom and that piece of the napkin would be laying on the top of the piano to remind me about my lost love and failed attempt of seeing them making out.

I remember that every time going home I would curse them, would be so angry as I was so late to go home, it was getting cold, I was hungry, havent done my homework, ah what a disaster.

A year later our teacher got married and left Armenia, fortunately not with that guy 🙂

Why I remember all this? Just today I saw the director of our school after 30 years, pure coincidence. He said that he is in touch with my teacher and she is Yerevan now. Gosh, I might see her again.

Am I going to tell her all this? Of course!!!

նորմա՞լ, թե՞ տարօրինակ

Մենք ողջ կյանքում սովորում ենք, որ հարմարվենք հասարակությանը, ապրենք կանոններով, լինենք լավագույնն այդ կանոնները հետևելիս, սակայն, մենք վայելում և գնահատում ենք առանձնահատուկներին, տարօրինակներին, ինչպիսիք են Պիկասսոն, կամ Դալլին, կամ Ջոբսը: Իսկ ի՞նչ եք կարծում, եթե նրանք փորձեին լինել նորմալ, կդառնայի՞ն այն՝ ով կային: Ո՛չ, սովորական կյանքով դու առանձնահատուկ, յուրահատուկ չես դառնա: Եվ հարցը քո առանձնահատկության բացասականության մեջ չէ, ո՛չ, այլ նրանում, որ հասարակությունն ատում է նրանց ովքեր տարբերվում են: Ի՞նչպես կարող է նա մրցել քեզ հետ, ի՞նչպես կարող է քննադատել և քննարկել, եթե դու նույն կանոններով չես ապրում:

Ես խիստ ոգևորված էի վերադարձել կամբոջիայից և մի շարք նախաձեռնությունների և արվեստի կոմպոզիցիաների պլաններ ունեի: Հիմա՞, հիմա դատարկ եմ, ոչինչ չեմ արել, պարզապես մասնակցել եմ հեղափոխության և դրանից հետո ինձ զգում եմ ինչպես օրգազմից հետո՝ բավարարված, սակայն դատարկ: Գիտեմ, որ սա դեռ ավարտը չէ, գիշերը չի վերջացել, բայց դեռ ուժ չունեմ նոր ակտի:

Հետաքրքիր է, որ այդ նախաձեռնություններն ու արվեստն էլ իրենց հերթին պահանջում էին բացասական իրավիճակ, ընդդեմ մի բանի և ոչ թե հանուն: Դեռևս մենք ունենք այդ խնդիրները, ներկայումս միայն անձերի փոփոխություն է իրականացվել և դա էլ անգամ խիստ կասկածելի: Ապա ի՞նչու է, որ ես չեմ կարողանում ինքնաարտահայտվել: Ի՞նչու է, որ տրվեցի ամբոխին ու դառա նրա մասնիկը և չեմ կարողանում պաշտպանել իմ տարօրինակ լինելու իրավունքը: Ո՛չ հարցը հռետորական չէ, ես չեմ ցանկանում ապրել և աշխատել հանուն պարտադրված բարեկեցության և հանուն գույքի: Չեմ ցանկանում, որ մեր գյուղի հարևանուհին նշելով իր զարմիկների ձեռքբերումները և նշելով, որ մեկը Mercedes ունի մյուսն էլ Nissan, որ բոլորն էլ տներ են առել, լավ են, և երկիմաստ նայի ինձ, իսկ ես ի՞նչ ունեմ: Ո՛չ, չեմ պատրաստվում ընդունել այս մարտահրավերը, որ կյանքը պարտադրում է ինձ, չե՛մ ընդունում:

Հարցը նաև նրանումն է, որ մենք չգիտենք մարդկության կեցության իրական նպատակը, կամ կանոնները, ահհհ, սա ավելի երկար բանավեճի առարկա է, այդ բեմում մեկ այլ օր կխաղանք: Իսկ հիմա, գրողի ծոցն ամեն ինչ, պետք է տարբերվել և ոչ թե հանուն տարբերվելու, այլ հանուն մարդկության, հանուն մի նոր գույնի, մի նոր ծալք ավելացնելու հանրության շերտերում:

 

Country of smarts or the opportunists…?

Шустрый – which google translates as nimble is the word we call the ones who find their place in life quick and smooth. Who collects dividends in every situation, keeps silent when needed, does a step ahead when there is an opportunity.

Well, I find nothing wrong in the desire or demand to have successful future but I can’t understand how possible to live a life when and where you always, literary always counting, competing, collecting…

When, every time you see someone, your brain works only towards the benefit, the interest you might have in the friendship, etc.

However, the worst expression of this “smartness” are those small opportunistic activities like cutting the road while driving, when you walk on the sidewalk and don’t give a way, when someone greets you with a smile but you don’t as you save your emotions.

Waiting in a line, oh come on, are you so stupid? Buying a bread? Choosing the best one, asking the saleswoman million times to show all the breads on the shelf and then making your mind. I was a baker, I tell you, all the breads being baked from the same batch and no difference in the taste if one side is slightly less baked or not.

Please, people, tell me, is it the same everywhere? Every nation is like this? That short sighted benefit oriented behaviors everywhere and all the time? Teaching this to your kids, grandchildren since the cradle? Why? Come on, when you are going to enjoy the life?

Do you think I’m whining because I’m not fitting into this society? Maybe, maybe I’m a looser, but, damn I’m happy, I live my life happy. Even if I don’t have anything now I don’t have also anything to regret and I’m not talking about so much fantastic memories I have collected in my life.

Very often I think of that, why shall I live here, why shall I get into this unhealthy competition of the show off and emptiness? Is this the civilization I want to be associated with? Just I know that wherever I go there will be something major which I won’t like and this is at least my country and if I strive to change something it will be for my homeland.

I know, it sounds very romantic, its all about my patience, lets see how long I will survive…

 

Բնավորության մասին

IMG_6933

Սա մեր գրապահարանն է, այսինքն պապիս ու տատիս տան: Չգիտեմ, երբ են առել, իմ ողջ գիտակցական կյանքում այս պահարանը գորյություն ունի: Ներքևի մասում՝ ուր փայտյա դռներն են, միշտ պահվել են փաստաթղթեր և նկարներ:

Էս դռներն ունեն կապրիզներ: Աջակողմյանը բռնակ ունի, նաև շատ սահուն և հեշտությամբ է շարժվում, ինչը չես ասի ձախակողմյանի մասին: Հերիք չի բռնակը կոտրված է՝ իմ ողջ գիտակցական կյանքում այդպես է եղել, նաև ահավոր դժվար է շարժվում: Ամեն անգամ նայելով էս դռանը՝ հիշում եմ, թե ինչպես էր տատս ինձ ուղարկում ալբոմները բերելու, ինչպես էի ես մի կերպ հարվածելով բացում այն, և ինչպես էի, մատներս ցավացնելով, մի կերպ փակում: Անգամ հիմա եմ հիշում մատներիս ցավը:

Բայց հարցը միայն էս գրապահարանի մասին չէ, հետաքրքիր է, որ ամեն իր ունի իր բնավորությունը ամեն դուռ կողպելու իր սամթը, ամեն ծորակ բացելու իր ձևը, ամեն մեքենա իր ՙՙկոնուսի՚՚ թուլությունը:

Մտածում ես, որ ախր փայտ է, մետաղ, ռետին, էլ չգիտեմ ինչ, պետք է բացարձակ նույն կերպով աշխատեն, արի ու տես, որ ո՛չ, անգամ իրերն ունեն իրենց բնավորությունը:

Ամենաանտանելին երբ նոր տեղ ես գնում կարճ ժամանակով,  և մինչ հարմարվում ես ցնցուղի՝ տաք և սառը ջրերի համադրությանը մեկնելուդ ժամանակն է գալիս:

 

Ստեփանը, սինին և սոցիալիզմը…

Այս պատմությունը ես քանի՞-քանի անգամ եմ լսել, ու երբեք չի տեղավորվել իմ ,,վառ,, երևակայության մեջ անգամ, թե ի՞նչպես էր հնարավոր, զուտ ֆիզիկապես, ի՞նչպես…

Ուրմեն, գրեթե ,,լինում է չի լինում,, պատմություն է մորս՝ հորական պապի՝ Ստեփանի մասին:

IMG_6615

Ասում են, որ եղել է բարձր կոչման սպա թուրքական բանակում, բայց երբ հասկացել է, որ հայերին կոտորում են վերցրել է ընտանիքը և փախել: Պապս պատմում էր, որ մի կերպ են ճողոպրել, քանի որ, փաստացի, Ստեփանը դասալիք է եղել և միանգամից մահապատիժ էր հասնում իրեն: Երբ գնացել են նավահանգիստ, մեծ հերթ է եղել և պատմում էր, որ հանձնարարել է բոլորին /չգիտեմ այդ ժամանակ քանի երեխա է ունեցել/ գետնին սողալով առաջ գնալ, որ կարողանան հերթի մեջ առաջ գնալ:

Ճիշտն ասած, այս պահը պապս հատուկ էր նշում, իրեն հատուկ միամտությամբ ամեն անգամ պատմելուց կհարցներ. ,,Իսկ գիտեք՝ ի՞՞նչ յուրահատուկ ելք է գտել հայրս,,: Դե մենք պապանձվում էինք, մի րոպե մտածում, մեկ էլ ինքը աչքերը փայլեցնելով կասեր. ,,Սողալով են անցել, սողալով: Հիանալի միտք է չէ՞,,: Անկեղծ ասած, մինչև հիմա չեմ հասկանում դրա ,,հիանալի,, պահը որն է: Երևի ես միշտ ձանձրալի մեկն եմ եղել, անգամ մանուկ ժամանակ:

IMG_6617

Այնուամենայնիվ, հետաքրքիր է նաև, որ հետը փախցրել է այս լատունե սինին: Այ այստեղ է, որ հետաքրքիր է դառնում. պապիս պատմելով այս սինին կապված է եղել Ստեփանի փորին: Գրողը տանի, էս ի՞նչ փոր է ունեցել էս մարդը: Մինչը հիմա չեմ կարողանում պատկերացնել, երևակայական համադրել Ստեփանի մարմնի և սինու չափերը: Ինչևէ, փաստն այն է, որ սինին հաջողությամբ տարել է Հունաստան և այնտեղից էլ ,երբ հայրենադարձվել են, տեղափոխել է Հայաստան:

1948թ-ին Ստեփանը ևս տրվում է Ստալինի կոչերին /երևի իր միակ միամիտ քայլը ողջ կյանքում/ և հայրենադարձվում Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն: Սոցիալիստական բառն այստեղ շաաատ կարևոր է, քանի որ ղումարբազ և քեֆչի Ստեփանի համար դա ընդհանրապես անհամադրելի է եղել: Նա երբեք էլ չի ապրել սոցիալիզմով, երբեք էլ չի աշխատել հանուն հանրային շահի:

Պարզվում է, որ Շահումյան թաղամասում՝ ուր նրան մի կտոր անապատային հողատարածք են տրամադրել, տուն է կառուցել: Կարևորը, որ այդ տունը նկուղ է ունեցել, ուր Ստեփանս անձնական բիզնեսով է զբաղվել: Գորգագործական փոքրիկ արհեստանոց է ունեցել, բավականին հաջող ձեռնարկություն, սակայն երբ գիշերը աշխատողները գնացել են, այս տարածքն օգտագործվել է թաղի մյուս ախպար եղբայրների հետ խաղերի և գինարբուքների համար: Դե չասեմ, թե որքան էր տատս բողոքում իր սկեսրայրից և ինչպիսի ածականներով հիշում:

Սինին մինչ հիմա կա և ամեն անգամ նայելուց մտածում եմ, թե Ստեփանն ի՞նչ փոր է ունեցել….

 

Գեղարվեստական գրականություն- մեր դժբախտության պատճառը՞

Գրականությունն արտահայտչամիջոց է՝ տարբեր մարդկանց համար, տարբեր պատճառներով, խնդիրներով կամ էմոցիաներով, սակայն ի՞նչպես է այն ազդում իր ռեցեպիենտի վրա, ի՞նչ ազդեցություն է ունենում ընթերցողի մոտ:

Իմ ընթերցանության ընթացքում պարզել եմ, որ այն հնարավորինս զարգացնում է իմ երևակայությունը: Այն բոլոր պատկերները, մարդիկ, դետալները, եղանակն ու լանդշաֆտը՝ որոնք գրողները ներկայացնում են իրենց պատմություններում, իրենք տեսնում են իրենց աչքերով, իրենց գույներո՛վ, երանգներո՛վ, պայծառությա՛մբ, մառախուղի խտությա՛մբ կամ համբույրի բույրո՛վ, սակայն… սակայն, կարդացողս այս ամենն արտահայտում եմ իմ փորձով, իմ մանկության փողոցների լայնքո՜վ, ասֆալտի փոսերո՜վ, մեր անտառի կանաչո՜վ, իմ ճանաչած կանանց կրքո՜վ և այլն… Իսկ այն վայրերում ուր չեմ եղել, այն մարդկանց, որ չեմ ճանաչում, ապա այստեղ ես ազատ եմ, այդ գիրն այլևս ուժ չունի սահմանափակելու մտքի ճախրանքը:

Միշտ զարմացել եմ, թե ի՞նչպես են այդ մարդիկ կարողանում այդքան նրբորեն ներկայացնել զգացմունքներն ու զգացողությունները, այդ խիստ վերացական երևույթները վերբեռնել դեպի կարդացողը, որ անգամ սեփական ընկալմամբ միևնույն է այն պարուրում է նաև քեզ, գրկում և կլանում է իր սև ու սպիտակ գրի մեջ կարծես կախարդական ինչ որ կոդավորում, որը ոչ մի համակարգչային գիտակ չի կարող ապակոդավորել:

Բայց, գեղարվեստական գրականության հենց այդ գրավչությունն ու հրապուրանքը միգուցե մեր դժբախտությունն է, բոլոր տխրությունների, անհաջողությունների պատճառը, գլոբալ տաքացումից մինչ անապատացում և աղքատություն: Այո՛, կարող է խիստ կատեգորիկ հնչել, ի՞նչ կապ ունի գրականությունը համամոլորակային աղետների հետ… ասե՛մ… ամենաուղիղ!

Վերցնենք միայն երկու բաժին՝ գիտաֆանտաստիկ և ռոմանս:

Գիտաֆանտաստիկ – լսե՛ք, ո՞վ է զարգացնում տեխնոլոգիաները, խնդրում եմ, միայն թե չասեք բիզնեսմենները: Սրանք բացի փող հաշվելուց ուրիշ ոչինչ չգիտեն: Ո՛չ, երազողները, նրանք ովքեր երբեք ոչ մի շրջանակների ու կարծրատիպերի մեջ չեն սահմանափակվում: Այո, զգում եք չէ, որ մենք տալիս ենք գրողին համարժեք սահմանում: Այո՛, երազելու հետ մեկտեղ նրանք կարողանում են նաև արտահայտել իրենց երազանքը, այն հասցնել իրենց կարդացողին, այո՛, այն հիմար բիզնեսմենին, ով մեծ ու չաղ բանկային հաշվեհամար ունի, որ նրա երազած խենթությունն իրականացնի:

Իմ ընկեր և բարեկամ Լուսինե Վարդանյանն ինձ մի օր՝ հեռավոր 2014-ին ասաց, որ 2001: A Space Odyssey ֆիլմում որը նկարվել է 1968-ին Սթենլի Կուբրիկը (Stanley Kubrick) տվել է առաջին պլանշետի պրոտոտիպը: Դե բնականաբար Լուսինեն ճիշտ էր /թրենդային՝ ես սխալվեցի արտահայտությունը չեմ անի/ և այո՛, Կուբրիկը՝ Սթիվ Ջոբսին տրամադրել էր ստեղծել այդ տափակ և բարակ էկրանը՝ որով բացի ձվածեղ եփելը ինչ ուզես կանես:

Հիմա… ո՞րն է սրա դժբախտությունը, կամ ի՞նչպես է այս ամենը ազդում բնության և բնակչության վրա: Ամենաուղղիղ և ամինջական իմաստներով: Ու՛մ հայտնի չէ, թե ի՞նչպես են գործում համամոլորակային կորպորացիաները, ու՛մ հայտնի չէ, թե ի՞նչերի են պատրաստ նրանք՝ որպեսզի բավարարեն իրենց՝ առաջինը լինելու տենդը, երբ նրանք տեսնում են ինչ որ գերազանց իդեա, ինչպես օրինակ հենց սմարթֆոններն ու պլանշետներն են: Դրանցից առաջացած թափոններն ու մարդկային ռեսուրսի շահագործման չափերն անչափելի են: Թե ի՞նչ ենք մենք հնձելու, երբ ցանում ենք այս ամենը դեռ չգիտենք:

Ռոմանս – Քանի՞-քանիսն են կարդացել սիրային գեղարվեստական գլուխգործոցները և երազել իրենց արքայազների/արքայադստրերի մասին: Քանի՞-քանիսն են պատկերացրել իրենց սերը անշահախնդիր, անշեջ, պատրաստ զոհվելու և զոհաբերելու հանուն սիրելիի՝ ինչպես օրինակ Մարգո Թագուհում, կամ Ռոմեո և Ջուլիետում:

Իսկ հիմա, քանի՞-քանիսն են այդ ամենն իրականում ապրել: Հարգելինե՛րս, սիրելինե՛րս, սա խաբկանք է, չկան այդ գրքային, ռոմանտիկ սիրո նախադեպերը: Այո՛, սրանք մեր սիրելի գրողների երևակայության արդյունքներն են, ովքեր թունավորել են մեր գիտակցությունն ու ենթագիտակցությունը իրենց բոլոր մակարդակներով: Այնպե՛ս, որ ամեն մի հարաբերություն սկսելուց մենք փորձում ենք տեսնել ինչ որ հրաշք, պատկերացնել ինչպես հոլիվուդյան ֆիլմում, բայց… բայց մենք այնտեղ չենք, և պետք էլ չի որ լինենք: Իսկ ի՞նչու ոչ ոք չի տեսնում սովորական ռամիկի ամուսնական պատմությունը որպես գլուխգործոց, որպես գերագույն սիրո դրսևորում, ռոմանտիզմ չկա, չէ՞: Այո, առօրյա պրոբլեմներն ու անհամրամրությունները ռոմանտիկ չեն, դա սիրո համար չէ, այն պետք է միշտ նուրբ լինի, քնքուշ, ֆլիրտող, գրկող, համբուրող, և այլն, և այլն: Անկեղծ, քանի՞-քանիսն են այսպես մտածել և մտածում և քանի՞-քանիսի մոտ է այն իրապես գործում:

Գիտե՛մ, որ խիստ գորշ տիրույթում եմ բանավիճում և, եթե կարդաք մինչ այս, ապա միգուցե և քննադատեք, բայց… սա իմ կարծիքն է:

Հ.Գ. Ի դեպ, 17 տարեկանում սիրահարվել էի այնպես, որ համալսարանից դուրս մնացի: Գլուխս կորցրել էի, չէի կարողանում կենտրոնանալ, դասերս լրիվ աչքաթող էի արել և արդյունքում բոլոր քննություններս ձախողեցի: Օ՜՜, ինչպիսի՜՜ ռոմանտիզմ, միգուցե, կասեք դուք: Ե՞ս, ես համարում եմ, որ հիմարություն էր: Այո, գեղեցիկ է հնչում, բայց միայն ՙՙհնչում՚՚….

Հ.Գ. Եթե կան քերականական սխալներ, ապա ներողություն եմ խնդրում: Ի՞նչու ՙՙեթե՚՚, զուտ անմեղության կանխավարկածից ելնելով, քանի որ, եթե իմանայի ապա կուղղեի, բնականաբար չգիտեմ 🙂